ประวัติอำเภอต่างๆ
คำว่า ภาคอีสาน ได้เกิดขึ้นเมื่อ พ.ศ.2465 ในสมัยรัชการที่
6 ได้มีพระบรม ราช โองการโปรดเกล้าฯให้จัดตั้งภาค และ อุปราชประจำภาค ขึ้น
โดยให้รวม มณฑลตั้งแต่สองมณฑลขึ้นไปตั้งเป็นภาค แต่ละภาคมีอุปราชประจำภาคซึ่ง
เป็นข้าราชการ ชั้นผู้ใหญ่รับราชการฝ่ายพลเรือนต่างพระเนตรพระกรรณ มีอำนาจเหนือข้าราชการพลเรือนทุกตำแหน่งบรรดาที่รับราชการ
ประจำ อยู่ในภาคนั้น ๆ ทั่วราชอาณาจักร อุปราช ขึ้นตรงต่อองค์พระมหากษัตริย์
มีหน้าที่บังคับบัญชาตรวจตราแนะนำข้าราชการให้เป็นไปตามกระแส พระบรมราชโองการ
และพระราชกำหนดกฎหมาย ทั้งดำริให้ทำนุ บำรุง พระราชอาณาจักรในภาคนั้น ๆ อุปราชมีอำนาจเหนือสมุหเทศาภิบาล
มณฑล และผู้ว่าราชการจังหวัดในภาคนั้น ๆ การปกครองจึงมี ภาค มณฑล จังหวัด อำเภอ
ตำบล และ หมู่บ้าน จึงได้มีการจัดตั้งภาคพายัพ(ภาคเหนือ) ภาคทักษิณ(ภาคใต้)
และภาคอีสาน ขึ้น ภาคอีสานตั้งขึ้นเมื่อวันที่ 1 สิงหาคม พ.ศ.2465(จากราชกิจจานุเบกษา
พ.ศ.2465)
ภาคอีสาน มี 3 มณฑล คือ มณฑลอุดร มณฑลอุบล และ มณฑลร้อยเอ็ด
ทรงพระกรุณาโปรดเกล้าฯตั้งให้ พระยาราชนิกูลวิบูลภักดี (อวบ เปาวโรหิต) ซึ่งภายหลังได้เลื่อนบรรดาศักดิ์เป็น
เจ้าพระยามุขมนตรีเป็นอุปราช ประจำ ภาคอีสานอำเภอมุกดาหารจึงขึ้นกับจังหวัดนครพนม
มณฑลอุดร และภาคอีสาน อำเภอมุกดาหาร ได้รับยกฐานะเป็น "จังหวัดมุกดาหาร"
เมื่อวันที่ 27 กันยายน 2525
1. อำเภอคำชะอี
คำว่า "คำชะอี" เดิมเรียกว่า คำสระอี หมายถึงสระน้ำในดงบังอี่ ต่อมาได้เพี้ยน
เป็นคำชะอี ท้องที่อำเภอคำชะอีบางส่วนเคยอยู่ในเขตเมืองมุกดาหาร บางส่วนเคยอยู่ในเขตเมืองหนองสูง
เมื่อยุบเมืองหนองสูงและเมือง มุกดาหารลงเป็นอำเภอขึ้นกับจังหวัดนครพนม ในพ.ศ.2450
ท้องที่อำเภอ คำชะอีในปัจจุบัน รวมอยู่ในท้องที่อำเภอมุกดาหารตามประวัติเดิม
ชาวคำชะอีเป็นชาวผู้ไทยที่อพยพมาจากเมืองวัง(ทางฝั่งซ้ายแม่น้ำโขง) รวมกับชาวผู้ไทยเมืองหนองสูงที่อพยพมาจากเมืองคำอ้อตั้งขึ้นเป็นเมืองหนองสูง
โดยให้ ท้าวสีหนามจากเมืองคำอ้อ ที่ตั้งบ้านเรือนอยู่หนองสูงเป็นเจ้าเมือง ให้เพี้ยเมืองแสน
จากเมืองวังที่อยู่บ้านคำสระอี เป็นอุปฮาด ให้ท้าวราชอาต จากเมืองคำอ้อที่อยู่บ้านหนองสูงเป็นราชวงศ์
ให้ท้าวอุปคุตจากเมืองวัง ที่อยู่บ้านคำสระอี เป็นราชบุตร ยกฐานะขึ้นเป็น กิ่งอำเภอคำชะอี
เมื่อวันที่ 6 มิถุนายน 2499 แบ่งการปกครองออกเป็น 9 ตำบล 75 หมู่บ้าน
2. อำเภอหนองสูง
เป็นชาวผู้ไทยเกือบทุกหมู่บ้าน ตั้งขึ้นเป็นเมืองหนองสูง สมัยรัชการที่ 3 เมื่อวันศุกร์แรม
11 ค่ำเดือน 8 ปีมะโรง ฉศก จ.ศ. 1206 (ตรงกับวันที่ 9 สิงหาคม 2387) เป็นชาวผู้ไทยที่อพยพมาจากเมืองคำอ้อ
(ทางฝั่งซ้ายแม่น้ำโขง) ทรงพระกรุณาโปรดเกล้าฯ ตั้งให้ท้าวสีหนาม จากเมืองคำอ้อ
เป็นพระไกรสรราชเจ้าเมืองหนองสูง ขึ้นเมืองมุกดาหาร เขตเมืองหนองสูง ตั้งแต่ห้วยทรายรวมถึงท้องที่อำเภอนาแกของจังหวัด
นครพนมในปัจจุบันด้วยเมื่อพ.ศ. 2450 ยุบเมืองหนองสูงลงเป็นอำเภอ หนองสูง ได้ย้ายที่ทำการอำเภอไปตั้งที่บ้านแก
แต่เรียกชื่อว่าอำเภอ หนองสูงอยู่จนถึง พ.ศ. 2460 จึงเปลี่ยนชื่ออำเภอหนองสูงเป็น
อำเภอนาแก หนองสูงมีฐานะเป็นตำบล ขึ้นกับอำเภอมุกดาหารและต่อมาขึ้นกับ อำเภอคำชะอีอยู่ถึง
78 ปี จึงได้รับยกฐานะขึ้นเป็น กิ่งอำเภอหนองสูง เมื่อพ.ศ. 2528 และยกฐานะขึ้นเป็นอำเภอหนองสูง
เมื่อ พ.ศ. 2536 แบ่งการปกครองออกเป็น 6 ตำบล 43 หมู่บ้าน
3. อำเภอดอนตาล
ตั้งอยู่ริมฝั่งโขง มีดอน(เกาะ)ตาลในลำน้ำโขงอยู่หน้าอำเภอ เดิมเรียกว่า บ้านหัวดอนตาล
เพราะเป็นหมู่บ้านที่ตั้งอยู่หัวดอน(เกาะ) ต่อมามีฐานะ เป็นกองส่วย ส่งส่วย
ขึ้นกับเมืองมุกดาหาร หัวหน้ากองมีบรรดาศักดิ์ว่า พระบำรุงสวัสดิ์ (ต้นตระกูลบำรุงสวัสดิ์)
ยกฐานะเป็นกิ่งอำเภอดอนตาล เมื่อวันที่ 24 มกราคม 2506 ยกฐานะเป็น อำเภอดอนตาล
เมื่อวันที่ 29 มีนาคม พ.ศ. 2517 แบ่งการปกครองออกเป็น 7 ตำบล 77 หมู่บ้าน
4. อำเภอนิคมคำสร้อย
เดิมเป็นหมู่บ้านคำสร้อย อยู่ในท้องที่อำเภอมุกดาหาร เมื่อกรมประชาสง เคราะห์ได้จัดตั้งเป็นนิคมสร้างตนเองขึ้น
และต่อมาได้ยกฐานะขึ้นเป็นตำบล คำสร้อยจึงเรียกว่า นิคมสร้างตนเองคำสร้อย ตั้งเป็นกิ่งอำเภอนิคมคำสร้อย
เมื่อวันที่ 2 มิถุนายน 2518 ยกฐานะเป็น อำเภอนิคมคำสร้อย เมื่อวันที่ 26 มีนาคม
พ.ศ. 2522แบ่งการปกครองออกเป็น 7 ตำบลและ 77 หมู่บ้าน
5. อำเภอดงหลวง
ในอดีตเมื่อ 80 ปีก่อน หมู่บ้านดงหลวง อยู่ในเขตเมืองมุกดาหาร เป็นดงทึบ มีป่าไม้อุดมสมบรูณ์มีชุมชนที่เป็นกลุ่มชาติพันธุ์ผู้ไทย
ข่า และกะโซ่ อาศัยอยู่ ต่อมาเมื่อมีการจัดตั้งเป็นอำเภอและจังหวัดเมื่อพ.ศ.
2450 จึงโอนท้องที่ ตำบลดงหลวงไปขึ้นกับอำเภอนาแก จังหวัดนครพนม ตั้งขึ้นเป็นกิ่งอำเภอ
ดงหลวงเมื่อวันที่ 1 เมษายน 2420 เมื่อตั้งจังหวัดมุกดาหารขึ้นใน พ.ศ. 2525
จึงโอนท้องที่กิ่งอำเภอดงหลวงมาขึ้นกับจังหวัดมุกดาหาร ยกฐานะ ขึ้นเป็นอำเภอดงหลวงเมื่อ
พ.ศ. 2527 แบ่งการปกครอง ออกเป็น 6 ตำบล 50 หมู่บ้าน
6. อำเภอหว้านใหญ่
เดิมอยู่ในเขต เมืองพาลุกากรภูมิ ซึ่งตั้งขึ้นในสมัย ราชการที่ 4 เมื่อ พ.ศ.
2409 ขึ้นเมืองมุกดาหารเขตเมืองพาลุกากรภูมิ ทางเหนือตั้งแต่ลำน้ำ ก่ำทางใต้
ถึงห้วยบางทราย เมืองพาลุกากรภูมิถูกยุบลงเป็นหมู่บ้าน
ตั้งขึ้นเป็นกิ่งอำเภอหว้านใหญ่ เมื่อวันที่ 16 มีนาคม 2521 ยกฐานะเป็น อำเภอหว้านใหญ่
เมื่อวันที่ 9 พฤษภาคม พ.ศ.2536 แบ่งการปกครอง ออกเป็น 5 ตำบล 43 หมู่บ้าน
กลับสู่ด้านบน
